Năng lượng IEA: Cách mạng xanh đang gõ cửa - Năng lượng tái tạo sắp bước vào kỷ nguyên bùng nổ

Năm 2023 sẽ được ghi vào biên niên sử ngành năng lượng như một cột mốc không thể quên. Theo báo cáo công bố ngày 11/1 của Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA), công suất năng lượng tái tạo toàn cầu đã tăng vọt 50% chỉ trong vòng một năm - một con số khiến ngay cả những chuyên gia lạc quan nhất cũng phải ngừng lại để thẩm thấu. Tổng công suất bổ sung chạm ngưỡng gần 510GW, trong đó năng lượng mặt trời một mình gánh tới ba phần tư thành tích ấy.

Cú bứt tốc này diễn ra trong bối cảnh đầy xúc cảm: ngay trước đó, tại Dubai vào tháng 12/2023, gần 200 quốc gia quy tụ trong khuôn khổ Hội nghị COP28 đã lần đầu tiên trong lịch sử cùng nhau cất tiếng kêu gọi nhân loại thoát khỏi vòng tay của nhiên liệu hóa thạch. Lời kêu gọi lịch sử ấy giờ đây có những con số biết nói làm hậu thuẫn.

1. Trung Quốc - đầu tàu không thể tranh cãi

Nếu cuộc cách mạng xanh có một người dẫn đầu thì đó chắc chắn là Trung Quốc. Quốc gia tỷ dân này đã lắp đặt lượng tấm quang điện mặt trời trong năm 2023 tương đương toàn bộ sản lượng điện mặt trời của cả thế giới cộng lại chỉ một năm trước đó - một sự so sánh vừa choáng ngợp, vừa nói lên tốc độ của cơn lốc chuyển đổi năng lượng đang diễn ra. Không dừng lại ở đó, công suất điện gió bổ sung của Trung Quốc cũng tăng 66% so với năm 2022.

Song bức tranh năng lượng tái tạo năm qua không chỉ có một gam màu duy nhất. Châu Âu, Hoa Kỳ và Brazil đều đồng loạt thiết lập những kỷ lục lịch sử trong việc mở rộng công suất tái tạo - tín hiệu cho thấy làn sóng này đã thực sự trở thành xu hướng toàn cầu, không còn là đặc quyền của bất kỳ một khu vực nào.

2. Mục tiêu 2030: Trong tầm tay, nhưng chưa nắm chắc

Giám đốc IEA Fatih Birol không giấu sự thận trọng xen lẫn lạc quan khi nhận định rằng với các chính sách và điều kiện thị trường hiện hành, công suất năng lượng tái tạo thế giới đang tiến thẳng tới mức gấp 2,5 lần vào năm 2030. Đây là tin vui - nhưng chưa đủ vui.

Mục tiêu mà cộng đồng quốc tế đặt ra là tăng gấp ba lần. Khoảng cách giữa 2,5 lần và 3 lần tưởng chừng nhỏ, nhưng trong ngôn ngữ năng lượng, đó là hàng trăm gigawatt và hàng trăm triệu tấn CO₂.

"Các chính phủ đã có đủ công cụ cần thiết để thu hẹp khoảng cách đó," ông Birol khẳng định. Đây vừa là lời khích lệ, vừa là lời nhắc nhở có trọng lượng từ người đứng đầu cơ quan năng lượng có uy tín nhất hành tinh.

3. Rào cản cuối cùng: Tiền và ý chí

Một thực tế mang tính bước ngoặt đã được ông Birol xác nhận: điện gió và điện mặt trời trên đất liền hiện đã rẻ hơn bất kỳ nhà máy nhiên liệu hóa thạch mới nào - thậm chí còn cạnh tranh được với nhiều nhà máy đang vận hành. Rào cản về chi phí, vốn là lý do quen thuộc để trì hoãn chuyển đổi năng lượng, đang dần mất đi sức nặng.

Vậy điều gì còn đang cản trở? Theo vị Giám đốc IEA, thách thức sống còn lúc này nằm ở khả năng huy động tài chính và triển khai năng lượng tái tạo tới các nền kinh tế mới nổi và đang phát triển. Đây là những quốc gia vừa khát năng lượng nhất, vừa dễ tổn thương nhất trước biến đổi khí hậu - nhưng lại thiếu nhất nguồn lực để bước vào cuộc chuyển đổi này.

Năm năm tới sẽ là phép thử thực sự của nhân loại: liệu chúng ta có thể biến con số ấn tượng của năm 2023 thành một hành trình bền vững, hay đây chỉ là một khoảnh khắc bùng sáng rồi tắt? Câu trả lời, như thường lệ, nằm trong tay những người cầm quyền - và cả những người sẽ đi bầu họ.